jaruriaat shani?

તારીખઃ ૧૮.૧૦.૨૦૧૬ દિવ્યભાસ્કર મધુરિમા પૂર્તિ પાનંઃ ૯ નવલિકાઃ જરૂરીયાત શાની?

http://epaper.divyabhaskar.co.in/detail/603395/10182547390/text/56/10-18-2016/10/map/0/

જરૂરીયાત શાની?

“ચપટીક ધૂળની પણ ખપત રહે ક્યારેક. તું આ વાત ક્યારે સમજીશ, કૃતિ?” માનો આ કાયમનો ધ્રુવ પ્રશ્ન હતો. “મમ્મી, આજે આપણી પાસે બધું જ છે. મને મારી કાબેલિયત પર ભરોસો છે. કોઈની પણ પાસે હાથ લંબાવવાનો વારો આવશે નહીં. તું શા માટે ચિતા કરે છે?” કૃતિ આત્મવિશ્વાસ સાથે ભારી સ્વરે બોલી ગઈ. દીકરીના આવા બેફિકરા શબ્દો પર માને કાયમ રંજ રહ્યા કરે.

પિતાના અવસાન પછી મા-દીકરી, ભાઈભાભીનાં ઓશિયાળા થવાને બદલે સ્વાભિમાનથી જુદા થયાં. સારી નોકરી અને હોદ્દો મેળવી કૃતિ પગભર થઈ. જમાનો જોયેલ આંખોવાળી એ પણ માનો જીવ ખરો ને? દીકરી માટે ઘણાં અરમાન હોય. ન તો એને પરણવામાં રસ કે ન તો કુટુંબીઓ સાથે જીવવામાં. એ તો ફક્ત સ્વમાં રાચતી. સમાજ અને સંસારનાં નિયમો સહિત બધુંજ ઓસરતી જતી હતી. કારકિર્દીમાં કાબેલિયત દાખવવાનાં નશામાં તે ક્યારેક મા સાથે તો ક્યારેક ઓફિસમાં સહકર્મચારીઓ સાથે ઉદ્ધત વર્તન કરી બેસતી. “સ્વાભિમાન સારૂં, અભિમાન નહિ.” એને કોણ સમજાવે? કરે પણ શું? મા સમજાવીને થાકી. બલિયસી કેવલમ ઈશ્વરેછા; મુજબ બધું વિધાતા પર છોડી મૂક્યું માએ. ધાર્યું ધણીનું થાય એ ન્યાયે ધીરજ ધરી. પણ આ શું? આવું બનશે એ તો મા એ પણ નહોતું ઈચ્છ્યું.

***

એક દિવસ ઓફિસ જતી વખતે મા-દીકરી વચ્ચે ઉગ્ર ચર્ચા ઉપજી. “રાધા ફોઈને ત્યાં આજે પ્રસંગ છે. એમના દીકરાની સગાઈ છે. તું વહેલી આવી જજે. આપણે જઈ આવશું.” માએ દીકરીના સ્વભાવથી વાકેફ હોવા છતાં વાત રજુ કરી. “મમ્મી તમને ખબર છે ને? મને આવા નાનામોટા કૌટુંબિક પ્રસંગોમાં બનીઠનીને કૃત્રિમ લાગણી બતાવતા ફરતાં રહેવું સહેજ પણ પસંદ નથી. તમને જવું હોય તો ટેક્સી મંગાવી આપીશ.” પોતાનું લેપટોપ બેગ અને ગાડીની ચાવી હાથમાં લેતાં કૃતિ બોલી. “આવું વલણ રાખીશ તો મારી ઠાઠડી ઉપાડવાય કોઈ નહિ આવે. હું મારે જઈ આવીશ રાધા ફોઈના પ્રસંગમાં…. તું તારે તારા સ્વાર્થી અને ઔપચારિક જીવનમાં જીવ.” અતિશય અકળાયેલા સ્વરે મમ્મી બોલતાં રહ્યાં અને કૃતિ ખૂબ જ ઉતાવળે ગાડી હંકારી ગઈ.

***

કૃતિનાં ગયાને એકાદ કલાકમાં લેન્ડલાઈન ફોન રણક્યો. “કૃતિ શર્માનું ઘર છે?” જી, હા. હું એની મમ્મી.” “તેનો અકસ્માત થયો છે…..” સાંભળતાં જ તેઓ સ્તબ્ધ થઈ ગયાં. હોસ્પિટલની માહિતી લઈને ફોન મૂક્યો. એ ક્ષણે બીજું કંઈ જ ન સૂઝતાં દીકરાવહુને ફોન જોડ્યો. તેમની સાથે તરત જ હોસ્પિટલે પહોંચી ગયાં.

“ઈશ્વરનો ખૂબ ખૂબ પાડ કે તેને વધુ ગંભીર ઈજા થઈ ન હતી. બંને પગે હાડકાંની તડને લીધે શસ્ત્રક્રિયા કરવી પડશે. મહિનો, બે મહિનાનો આરામ.. પછી સાજીનરવી તમારી દીકરી.” હાડકાંનાં નિષ્ણાંત તબીબે કૃતિની માને સાંત્વના આપી.madhurima-jaruriaat-shaani

દસ દિવસે કૃતિ ઘરે આવી. સાથે વીલ ચેર પણ આવી. જાતને મનાવી. “હશે, મહિનો – બે મહિના વધુમાં વધુ; નિભાવી લઈશ.” આરામ, કસરત અને દવાઓ તો ખરી જ પણ સાથે અવારનવાર ભાઈભાભી અને બીજા સગાં સંબંધીઓય મળવા આવતાં જતાં. કૃતિને આ બધું ઓચિંતું ગમવા લાગ્યું. તોય ક્યારેક એનો જૂનો સ્વભાવ છલકાઈ આવતો વર્તનમાં.

પરવશ જીવન; ભલેને થોડા દિવસોનું, તોય તેને કઠતું. મહિનો ક્યાં વીતી ગયો ખબર જ ન પડી. ધીમેધીમે ઘરમાં કુટુંબીઓની આવનજાવન ઓછી થઈ. આખો દિવસ આમ એકજ પરિસ્થિતિમાં બેસીને કૃતિ કંટાળવા લાગી. પુસ્તકો કે તેની લેપટોપની દુનિયા તેને આભાસી લાગવા લાગી. જરાક કોઈ અજાણ્યો અવાજ સાંભળે અને દરવાજે નજર કરી લેતી કે શું કોઈ એને મળવા આવ્યું?

પોતે જ્યારે તેની કારકિર્દીની વ્યસ્તતામાં હશે ત્યારે મમ્મી આખા ફ્લેટમાં એકલી શું કરતી હશે? નાહક હું તેને ઠપકો આપતી કે શું લેન્ડ લાઈન પકડીને બેઠી હોય છે આખો દિવસ, મારા કરતાં તને દીકરો-વહુ વધારે વ્હાલાં…. વગેરે બોલીને મમ્મીને ચીડવ્યા કરતી. પોતિકાં લોકો વગરનું જીવન કેવું વસમું હોય છે એ કૃતિને સમજાવા લાગ્યું. એવામાં કંઈક એવું બન્યું કે એક સાવ નાનકડો પ્રસંગ તેને નખશિખ બદલી ગયો. જે મા કાયમ સમજાવતી તે અનાયાસે કૃતિ સમજી ગઈ.

***

એક રાબેતી સવારે કૃતિ નિત્યક્રમ આટોપી ઓરડાની બહાર નીકળી. આરસનાં મંદિરમાં રાખેલ દેવનાં દર્શન કર્યાં. રસોડાની બારીએ સરસ ઉનો તડકો આંખે વળગ્યો. સુષુપ્ત ચેતા જાગશે એમ વિચારી આયાને વીલ ચેર એ તેજ પટ્ટ પાસે મૂકવા કહ્યું. ઘડીભર હૂંફ મળી. બારી બહારની ચહલપહલ નિહાળી.

ત્યાં  દરવાજે ચીંથરેહાલ નાનકડી છોકરી ઊભી. “બેન કોઈ જૂનાં ચપ્પલ હોય તો આપોને. પગ બળે છે.” અપાર વિસ્મય સાથે કૃતિએ એ છોકરીને અંદર બોલાવી. તે છોકરી જમીન પર જ સામે સંકોચથી બેઠી. આયાને તેને ઠંડું પાણી આપવા કહ્યું. તેની સાથે વાતો કરવા લાગી. સોળેક વર્ષની એ કિશોરી હતી. પોતાના નાનાં ભાંડેરાં અને કુટુંબનું પેટ રળવા તે મજૂરી કરતી હતી. “તું ક્યાં રહે છે?” જવાબમાં પેલી છોકરીએ જીવનકથાની પોથી ખોલી. તેનાં રહેવાસની અને માબાપની ગરીબાઈની વાતો સાંભળી કૃતિની આંખે ઝળઝળિંયા આવી ગયાં. નજીકનાં ચોગાનમાં કોઈ મોટું મકાન ચણાતું હતું જ્યાં એ ઈંટ, રેતી, માટીનાં ઘમેલાં ઉંચકીને ઠલવવાની મજૂરી કરતી હતી.

“આવી અભણ અને અબૂધ પણ પરિવારની પરવાહ કરે છે ને હું?” પળવારમાં કાયાપલટ. કૃતિ વધુ પૂછે ત્યાં તો એ ઊભડક પગે બેઠેલી છોકરી બોલી, “બેન ચંપલાં સાટું બેઠી. ઝટ જાઉં મારે, નૈ તો પેલી સાઈટનો શેઠ બરકશે.”

થોડીવાર પહેલાં જે ઉષ્મા ભર્યો તડકો કૃતિને રોચક લાગતો હતો એ જગ્યા એ વધુ સમય બેસી રહીને તે પરસેવે ભીંજાવા લાગી હોય એવું અનુભવ્યું. તેનું વિચારમંથન અટક્યું અને તરત કૃતિએ આયાને કહ્યું, “આ છોકરીને મારા જૂતાનું કબાટ બતાવ. એને જે જોડી પસંદ પડે આપી દે.” પેલી મજૂરણ છોકરી તો અવાચક બનીને અત્યાધુનિક જૂતાનો સંગ્રહ જોવા લાગી. તેણે તો એક સાદી સ્લીપરની જોડી લઈ લીધી. “બહેન તમારો આભાર.” કહી ચાલવા માંડી. “અરે, ઊભી રહે. આ સાવ સાદી ચંપ્પલ જ કેમ લીધી તે?” એવું પૂછ્યા વગર કૃતિથી ન રહેવાયું. “બહેન મજૂરી કરતાં પડી નો જાઉં? જો આવડી ઊંચી એડીના જૂતાં પહેરું તો?” તેણે સરળ છતાં રમૂજ છટામાં જવાબ આપ્યો અને બંને હસી પડ્યાં. “બીજું કોઈ કામ હોય ત્યારે આવતી રે’જે સંકોચ વગર, હોં ને?” એમ કહી કૃતિએ તેને વળાવી.

***

“હાશ્શ્…. હવે કરસત અને વીલ ચેરથી છુટ્ટી મળી.” એવું કહી કૃતિ મમ્મીને ભેટી પડી. અઢી મહિના પછી અંતિમ તબ્બકાની તપાસ કરાવા હોસ્પિટલથી વળતે જાતે જ કૃતિ ગાડી હાકલતી મમ્મી સાથે જઈ આવી. ગાડી પોતાના ફ્લેટ તરફ વાળવાને બદલે ભાઈના ઘર તરફ હંકારતાં જોઈ મમ્મી બોલી; “બેટા ભાન ભૂલી શું? આ તો.. ભાઈનું….” “મમ્મી મેં ભાઈભાભીને સવારે જ ફોન કરી દીધો છે કે આજે હોસ્પિટલથી વળતે હું ને મમ્મી ઘરે આવશું. રાધા ફોઈનું કુંટુંબ પણ આવશે જમવા. કેમ કે મારા અકસ્માતને દિવસે જ તો તેમના દીકરાની સગાઈ હતી, ને? હું ક્યાં મળી છું? નવી ભાભી કે ભાઈને? તો આજે બધા આપણા ઘરે, પપ્પાના ઘરે, સાથે જમશું.” આટલું બોલી ત્યાં ઘર આવી ગયું. કૃતિનાં મમ્મીએ નવી જ કૃતિને જન્મ આપ્યો હોય એવું અનુભવતે પોતાના પતિ સાથે વિતાવેલ જીવન સ્મૃતિસંગ્રહ સમાં ઘરમાં પ્રવેશ્યાં.

કુંજલ પ્રદીપ છાયા ‘કુંજકલરવ’
kunjkalrav@gmail.com

સાભારઃ  દિવ્યભાસ્કર મધુરીમા;  સ્ત્રીઆર્થ ટીમ