માનવીય મૈત્રી મહેરામણ

મનડા સાથે મનમેળથી કરીશું મૈત્રી,
તો, ઓળખશું જગને એની છે ખાત્રી. – કુંજકલરવ

‘અ ફ્રેન્ડ ઈન નિડ; ઈઝ ફ્રેન્ડ ઈન્ડીડ.’ જેવાં ક્વોટ શાળા જીવનમાં એવાં તો ઠસાવવામાં આવ્યા હતાં કે નિશાળની પાટલીએ સાથે બેસેલ સહપાઠીને ફરજિયાત પણે આપણે બહેનપણી કે ભાઈબંધ માનીને તેની સાથે મૈત્રીભાવે સંકળાઈ જઈએ છીએ. પરંતુ આ ‘નિડ’ એટલી વિચિત્ર વિષયવસ્તુ થઈ પડે છે કે મિત્રતામાં સહસા સ્વાર્થી વૃત્તિ ભળી જાય છે એ મોટે થતે ખ્યાલ પણ નથી આવતો. નવી પેઢીને એક યુગ નવો સાંપડ્યો; ઓનલાઈનનો. એમાં મિત્રતા ખૂબ સરળતાથી સાંપડતી થઈ. ફ્રેન્ડસ રિકવેસ્ટ આવે અને અજાણ્યો પણ જિગરજાન થઈ જાય થોડા જ સમયમાં.

friendship

વાતાવરણને ધમરોળી નાખે એવો વરસાદ પડતો હોય, વીજળી ગુલ્લ હોય, કોઈનો ફોન લાગે નહીં. સમાચાર મળે કે સંપર્ક વિહોણો વિસ્તાર થઈ ગયો છે ત્યારે પોતીકું કોઈ સ્વજન બહાર હોય, તો સ્વાભાવિક છે કે ચિંતા થઈ આવે. ફોનમાં સામે છેડે કેસેટ વાગ્યા કરે ‘આઉટ ઓફ રીચ’ કે ‘અનઅવેલેબલ નેટવર્ક’ ત્યારે જીવ તાળવે ચોટી જાય. નંબર લગાવતાં જ “ઈમર્જન્સી કોલ્સ ઓન્લી” એવું ઓટોમેટિક મેસેજ આવે રાખે. અરે! ફોન ન લાગે એ સિવાય બીજી ઈમર્જન્સી શું હોય? દુનિયામાં કોઈ કેટલાંય કાયમ બહાર હોય, મુસાફરી કરતાં હોય, લોકોનાં ફોન સ્વીચ ઓફ હોય પણ જ્યારે પોતાનાં કોઈ કુટુંબીજનની કે મિત્ર સ્વજનની વાત હોય ત્યારે જે વ્યાકુળતા અનુભવાય એ સંબંધ જ અનેરો. આવા સમયે ઈશ્વર સૌને સલામત રાખે એવી પ્રાર્થના કરવી રહી.

મિત્રો હોય કે કુટુંબીજન સંબંધની સરવાણી સંકટનાં સમયે ખરી કસોટી થાય નએ સ્પસ્ટ રીતે જણાઈ આવે કે કોણ કેટલા પાણીમાં છે. વિપત્તીમાં જ્યારે કોઈ વહારે ન આવે ત્યારે અનાયાસે જ “હરિ શરણમ” થઈ જવાય છે. ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ સાથે આપણાં સહુનો કઈંક એવો જ સંબંધ છે. એ સ્વજન છે, એજ સખા પણ છે અને આફત સમયે એજ તારણહાર! ચોરીછૂપીથી ચણા ખાધા છે એ જાણીને એમણે એ સમયે કાન્હાએ એમ કહ્યું હોત તો? “આઈ હેઈટ યુ, યુ આર ચિટર….!” પરંતુ શ્રી કૃષ્ણનાં એ પરમ સખાપણાંને આપણે સુદામાજીને મંદિરમાં જઈને પૂજીએ છીએ. દૌપદી અને કૃષ્ણની પણ ફ્રેન્ડશીપ જ હતી ને? એને કેમ સૌ ભૂલી જાય છે? મિત્રતાને ઉંમર નથી નડતી. સ્થળ કે પરિવેશ પણ નથી નડતો. મિત્રતામાં સ્ત્રી – પુરુષનો ભેદ ન જોવાનો હોય. મિત્રતા તો મન મેળની વાત છે. પરિચય હોય તોય મૈત્રી ન હોય અને ક્યાંક અપરિચિત સાથે ય કોઈ મુસાફરીમાં કે કોઈ જગ્યાની મુલાકાતે ઝડપથી મન બંધાઈ જાય સખાપણામાં.

મિત્રતા કેટલી હદે ઔપચારિક છે કે પછી સહજ અને સરળ છે એ આપણે નક્કી કરી લેતાં શીખી જ જવું પડે. ઓફિસનો સહકાર્યકર, શાળા કે કોલેજનો દરેક સહઅધ્યાયી આપણો મિત્ર ન હોય અને જેટલા આપણાં ફેસબુક, વ્હોટસેપ, ટ્વીટર અને ઈન્સટાગ્રામમાં લાઈક કે કોમેન્ટ કરતા હોય એમને મિત્રની શ્રેણીમાં ન જ ગણી લેવા. એવું પણ ન બનવું જોઈએ કે આપણને જે તે વ્યક્તિની ઓળખાણ માત્ર છે પણ આપણે તેને મિત્રતામાં ખપાવી દઈએ. એવું પણ બનતું હોય છે કે આપણી જાણ બહાર કોઈ પોતાનો આપણાં મિત્ર તરીકે સાવ ત્રયાત વ્યક્તિને ઓળખાણ આપતો હોય.

Friendship Life Freedom Hands Love Union

‘મિત્ર એવો દિજીએ, ઢાલ સરીખો હોય.’ આજનાં ફાસ્ટ ટેકનિકલ જમાનાંમાં કોઈ કોઈની ઢાલ બની નથી રહેતું. સૌએ પોતાની રોજિંદી દિનચર્યાથી માંડીને રોજગારીની તક સુધી જાતે જ શોધવાની રહે છે. એવામાં કૌટુંબિકજનો પાસે પણ અપેક્ષા નહિ રાખવાની એવું વલણ વધ્યું છે. સૌને પોતાની સ્વતંત્રતા અને સ્વાત્રંત્ર વહાલું થઈ પડ્યું છે. બની શકે કોઈ અંગત મિત્રની ક્યારેક સલાહ – સુચન ન પણ ગમે. એવું પણ બને કે કોઈ પોતીકું રહ્યસ્ય આપણે કહેવાતા શ્રેષ્ઠ મિત્ર કે સખીને કહ્યું હોય અને જરા સરખી નાની એવી ચર્ચા, મતભેદ કે અવિશ્વાસ થકી સંબંધ વણસે તો બીક રહે કે રખેને એ વાત જહેરમાં છતી ન કરી દે મેં અંગત રાઝદર તરીકે કહી હતી. ક્યારેક એવું પણ બને કે આપણે સામે ચાલીને સાખ્યભાવે સલાહ કે મદદ માંગીએ. એ સમયે યોગ્ય પ્રતિસાદ ન મળે અથવા મદદ માટે લંબાવેલ હાથ ન ઝીલાય ત્યારે વધારે દુઃખ થાય છે. મિત્રતાની સીમારેખા આપણે જાતે જ પસંદ કરી લેવી પડે છે.

adventure-1807524_960_720

ઘણાં સમયબાદ કોઈ મિત્ર મળે ત્યારે સામાન્ય રિએક્શન હોય, “ઓહો, મોટા માણસ થઈ ગયાને કંઈ, યાદ પણ નથી કરતા.” આ બાબતે એવું હોય કે નવરાશ હોય પહેલાં અને પછી કામકાજમાં કે વ્યવસાયિક જવાબદારીઓમાં કે પછી પારિવારીક પળોજણોમાં અટવાયા હોઈએ અને ધીરેધીરે સંપર્ક ઘટે, પ્રાયોરિટી ઓફ રિલેશશિપ બદલાય. સગાઈ કે લગ્ન થાય પછી. નોકરી કે ધંધો મળે પછી. દરેક મિત્ર કે સખી હંમેશા તમે હાકલ પાડો ત્યારે હાથવગો હોય એ પણ જરૂરી નથી.

“શું કરો છો આજકાલ?” “શું નવીન?” વગેરે જેવા પ્રશ્નો ક્યારે કેર, કન્સન હેતુ પૂછાતા હોય તે ઈન્ટરફિયરન્સમાં ફેરવાઈ જાય છે એનો ભેદ પારખવો મુશ્કેલ છે. તમારો ફ્રેન્ડ શું કરે છે? એની લાઈફમાં હાલમાં શું ચાલે છે એની સતત જાણકારી રાખવાની તાલાવેલીમાં ક્યારેક નિસ્વાર્થ સંબંધમાં અણગમાની ગાંઠ આવી જાય. વધુ પડતી મૈત્રીપૂર્ણ નિકટતા પણ સંબંધમાં ઘણીવાર કટૂતા આણી દેતી હોય છે. સહિયારાપણામાં એવો એક સમય પણ આવે જ્યારે એકબીજાને કહેવા જેવું કશું બાકી જ ન રહ્યું હોય અને સંપૂર્ણપણે એકબીજાની અંગત બાબતોની જાણકારી હોય. એવા સમયે એકબીજા પ્રત્યે માન ઘટી જાય તો ક્યારેક ભરોસો ઊઠી પણ જાય.

Family Friendship Old People Together Hands Love

પહેલાંનાં જમાનાની જેમ, કોલિજયન છોકરી ગમે અને એની આસપાસ ચક્કર લગાવીને રોમિયો વેડા થતા. છોકરીનો ભાઈ કે ભાઈબંધ તેને મારવા કે કોલર ઝાલીને સમજાવા પહોંચે. એવું નાટકિય વાતાવરણ હવે ક્યાં રહ્યું? સામે વાળું વ્યક્તિ નથી ગમતું કે મિત્રતાને પાત્ર નથી તો બ્લોક કરી દ્યો. વાત ખતમ. આજની તારીખે મોર્નિંગ વોક કરતે, મુસાફરી દરમિયાન, કોઈ કાર્યક્રમ કે થિયેટરમાં ઓળખાણ થાય જ છે. અને એ ઓળખાણને જાળવી રાખવાનાં ઘણાં માધ્યમો ઉપલ્બ્ધ છે. છતાંય, કોઈ વ્યક્તિને સામેથી મારા મિત્ર બનશો? એવું યુવાન સખા / સહેલીઓને આત્મવિશ્વાસ સાથે બિનદાસ્ત કહેવું અઘરું. કારણ કે માનસિકતા એકવીસમી સદીમાં પણ મુઘલેઆઝમ જેવી જ છે. નો ચેન્જ.

કળયુગ કહેવાતા આ અરસામાં જ્યાં સગા ભાઈભાંડેરાં વચ્ચે પણ ખપ પૂરતો વ્યવહાર હોય ત્યાં સાલસ, નિર્મળ અને નિર્દોષ મૈત્રીની ક્યાં સુધી અપેક્ષા રાખવી. મૈત્રીપણાંમાં ધ્યાન રાખવા જેવું ભયસ્થાન પણ છે. તમને કોઈ ભોળવી તો નથી જતું ને? તમારા સખાપણાનો કોઈ ગેરલાભ તો નથી લેતું ને? તમારી ઓળખાણનો જે તે વ્યક્તિ દુરઉપયોગ તો નથી કરતું ને? તમારો અમુલ્ય સમય જે તમે તામારા સારાવાટ માટે ખર્ચવાનાં હોવ એ બીજાની ગેરવ્યાજબી કહેવાતી એટલે કે સો કોલ્ડ ફ્રેન્ડશીપમાં તો નથી વપરાતી ને?

અગાઉ, પતિ એટલે પરમેશ્વર એવું હવે વલણ નથી રહ્યું. એ તો જાણે પુરાતનકાળની વિચારસરણી બની રહી છે. આજની આધુનિક નારીને દાસત્વ સ્વીકાર્ય નથી. તેને સમજણ ભર્યા મિત્રની શોધ રહે છે. એમા તે જો ખરી ન ઉતરે તો અણબનાવ ઉદ્વભવે છે. સાસુ – વહુ કે મા – દીકરી વચ્ચે પણ સહેલી જેવો સંબંધ ગ્રાહ્ય છે. આજકાલ વિભક્ત નાનું કુટુંબ થતું જાય છે એ જો સમાજને ચિંતા હોય તો સંયુક્ત કુટુંબમાં નિખાલસ મૈત્રી હોય એ ખરેખર પુખ્ત પારિવારીક જીવનશૈલીની દ્રઢ માંગ છે.

HAPPY_FRIENDSHIP_DAY

મિત્રતા એટલે આંધળુંકિયું અનુકરણ કરીને ઢસડાવવું નહિ બલ્કે એકમેકને સહિયારો અને સધિયારો આપીને આગળ ધપવાની વાત હોવી જોઈએ. ખરે સમયે ખડે પગે મદદે ન પણ આવે પરંતુ એનો હકારાત્મક અભિગમ ચોક્કસ માર્ગદર્શક હોય. જરૂરી નથી કે એક જ મિત્ર દર વખતે કામ આવે. કે દરેક સમય – સંજોગોમાં એક જ મિત્ર આપણને સમજે. પરિસ્થિતિ મુજબ વ્યક્તિ ચોક્કસ બદલાય પણ ભરોસો યથાવત હોવો જોઈએ.

ગૂંગળામણ થાય એવી નકારાત્મક ચેતવણીઓ આપીને બીવરાવ્યા કરે એ દોસ્ત શાનો? સમય, સંજોગને માન આપીને યોગ્ય મોકળાશ આપવી એ પણ એક ખરા મિત્ર હોવાની નિશાની છે. મિત્ર એટલે આત્મવિશ્વાસ પ્રાપ્ત કરવાનું ઉદ્ગ્મ સ્થાન. મિત્ર એટલે રહ્સ્યો અકબંધ રાખવાની તિજોરી. મિત્ર એટલે એકલા ન હોવાનો ધરોબો. મિત્ર એટલે માનવ મહેરામણને માણવાનો મોકો.

કુંજકલબલાટઃ મન સાથે પણ ક્યારેક મિત્રતા બાંધી જુઓ. ચિંતા ન કરો, એકલાં એકલાં વાતો નથી કરવાની. એકલપંથે જગત જીતવાની આ વાત છે.

કુંજલ પ્રદીપ છાયા. ‘કુંજકલરવ’

લાગણીના અનુબંધનો

lagani na anubandhan

લાગણીના સંબંધો હૈયાની વાતના તાંતણે બંધાયેલા હોય છે. એક વ્યક્તિના મનની વાચા બીજી વ્યક્તિ વગર કોઈ સંપર્કસેતુએ પણ સમજી લઈ શકે છે. બની શકે એવા લાગણીના સંબંધોનું કોઈ નામ ન હોય. અથવા તે લોહીના કે કર્મના સંબંધો પણ ન હોય, બની શકે એનું ઉલ્ટું હોય; કોઈ સ્વજન સાથે આટલો નિસ્બત બંધાયો હોય કે તેણે કોઈ વાતને વ્યક્ત કરવા પહેલાં જ સમજાઈ ગઈ હોય. કોઈ સાથે તો એવું ય હોય કે માત્ર એક અમસ્તી ઓળખાણ જ હોય. તોય મનના તાર જોડાયા હોય સાથે લાગણીનું ખેંચાણ સંધાય ગયું હોય. બની શકે એક તરફી લાગણી હોય યા બંને તરફ લાગણીની કબૂલાત હોય. ક્યારેક મૂક સંમતિ હોય કે પછી કબૂલાત બાદની અસ્વીકૃતીની પીડાતી લાગણી હોય!

ખરું કહું તો આ લાગણીઓ તો થકવી દેનારી હોય છે. કોઈ પરાણેય વહાલું લાગે તેવું હોય તો કોઈને જોઈને કે પછી નામ સાંભળીને ધ્રુણાં કે ગુસ્સો ઉપજે. રાજી કોઈને જોઈને પણ થઈ જઈએ. તો કોઈ સાથે કલાકો વીતાવીએ તો પણ મના અંતરથી ખુશી નથી મળી શકતી. બધું જ મન મનના કારણ છે. વ્યક્તિ સાથેના અનુભવો અને સંજોગોના સમીકરણોને આપણે સમજવા જ રહ્યા. એથી વિશેષ આપણે કરી પણ કંઈ ન શકીએ. લાગણીઓના ઘોડાપૂર રોકવા કે લાગણીઓના કૂંપણોને પાંગરવાની ક્યાં કોઈ અક્સીર દવા છે જ. જે છે તે અનુભવે સાંપડેલી જણસ છે. લાગણીઓની સાથે કરેલી મનોમંથાનની મથામણે મેળવેલ નિર્ણયોનું નવનીત મધુરું લાગે છે.લાગણીઓની સાથે કરેલી મનોમંથાનની મથામણે મેળવેલ નિર્ણયોનું નવનીત મધુરું લાગે છે.

360

આપણી લાગણીઓને આપણે જીવનમાં સહજતાથી વણી લઈને જીવનના એક અવિભાજ્ય અંગ તરીકે ગણી લઈને જીવવા લાગીએ છીએ ત્યાં સુધી કોઈ વાંધો આવતો નથી. પરંતુ આ જ લાગણીઓ સ્વેચ્છાએ માથું ઊંચકીને, આળસ મરડીને કે બળવો પોકારીને પોતાનું મહત્વ અને સત્તાને પ્રસ્થાપિત કરવા નીકળે ત્યારે ખરી મુશ્કેલીઓ ઊભી થાય છે. કારણ કે આ લાગણીઓને ક્યારેક બૌધિક તર્ક – વિતર્ક જેવું નથી પણ હોતું. એને તો બસ, એ અને એની લાગણીઓ ધારે એમ કરવા / વર્તવા જોઈતું હોય. દરવખતે લાગણીઓની માગણીઓ પોષવી માણસજાતના હાથમાં નથી હોતું. તેના હાથ અનેક જવાબદારીઓ, સંજોગો અને પૂર્વમાન્યતાઓથી બંધાયેલા હોય છે.

લાગણીઓને ક્યાં ભૂત, ભવિષ્ય કે વર્તમાન જેવું હોય જ છે. તેમ છતાં સમયાંતરે સંજોગો સાથે તે સ્વરૂપ બદલે જરૂર છે, એમાં ના નહીં. લાગણીઓ સમજૂ પણ કેટલી હોય છે કે સ્વજનોની લાગણીઓને પણ જાણી લેતી હોય છે. ક્યારેક લાગણીઓ જીદે પણ ચડે છે હો, જ્યારે તે પ્રેમમાં પડે છે. આજ લાગણીઓ એકલતામાં રડી લેવા મદદરૂપ પણ એટલી જ થાય છે અને તે જ પાછી મિત્રોની ટોળીઓની લાગણીઓ સાથે ભળીને મોજ કરી લેવાય પ્રેરે છે.

2134

લાગણીઓ તો આપણી પોતીકી છે. તેને આપણે જાતે જ સધિયારો પણ આપીએ છીએ અને સહિયારો પણ. એક અનોખી સપોર્ટ સિસ્ટમ છે. જે આપણાં વિચારો, પસંદગી, સમસ્યાઓ અને સંજોગો ઘડે છે. ક્યારેક તેને વ્યક્ત કરવામાં ઊણપ અનુભવીએ છીએ તો કોઈવાર બીજાની લાગણીઓને સમજવામાં પણ થાય ખાઈ જઈએ છીએ. કોઈની લાગણી ઝટ દઈને સ્વીકારી લેવા મન માનતું નથી. તો વળી, કોઈ આપણી લાગણીને નકારે એ ઇચ્છનીય પણ નથી હોતું.

અંતે, લાગણીઓની ઝંઝાળમાં સપડાયેલાં થાકી – હારીને આપણે જ ઘણીવાર ફરિયાદ કરી દેતાં હોઈએ છીએ કે આ લાગણીઓ કેમ નડે છે? લાગણીઓને ક્યાં એનો જવાબ આપતાં આપણે શીખવ્યું છે? આપણે તો બસ લાગણીઓ જીવતાં જ માંડ શીખ્યાં છીએ, ત્યાં તેને ક્યાં આવું શીખવીએ, હેં ને? #કુંજકલરવ ૨૬.૬.૨૦૧૯

વર્ષાંતે પત્ર કેલેન્ડરને

સરનામું : દિવાલ પર જડેલ ખીટીએ લટકતું તારીખિયું.

પ્રિય,
સતત સાથ નિભાવતું વાર્ષિક વર્ષ.

patra

કેમ છે દોસ્ત? શું નવા – જૂની? અરે, હુંય શું પૂછું છું. તું તો પોતેજ જૂના થઈ જવાની અને નવા સ્વરૂપે હાજર થવાની ફિરાતમાં છે. તો તે તૈયારી કરી જ લીધીને રુક્સદ થવાની? તું વળી કહીશ કે એમાં તૈયારી શું હોય જવાનો સમય આવશે એટલે નીકળી પડીશ. હેં ને?

બસ,

સાવ આવું? અમ જ જતો રહીશ તું? જરા પાછો વળીને જોવાનું પણ તને મન ન થાય તને?
હું ઘડીક વીચારું છું કે તારા સાથે કેવો સારો નરસો – સમય ગાળ્યો. કેટલીય ખાટી, મીઠી, કડવી યાદો; પૂરાં અધૂરાં સ્વપનાઓનો માળો, મારા મનઃપટ્ટ પર આ ઘડીએ તરવરે છે. તને આવું કશું જ નથી થતું?
મને ખબર છે, તું જઈશ તો ક્યારેય પાછો નથી આવવાનો. અને એ પણ ખબર જ હતી કે તું આવ્યો હતો ત્યારે જ કે તું તારા નિશ્નિત સમયે જવાનો જ છો. છતાંય, મારા મનમાં આવું કેમ થાય છે? બધું સૂનું કેમ લાગે છે? કેમ ખાલીપો વર્તાય છે? મને નથી સમજાતું, તને ખબર હોય તો કહેને યાર!

કેલેન્ડરમાં સમાઈને સમયાંત્તરે બદલાવવું તારી નિયતિ છે. ફિતરત છે તારી. તને ક્યાં કશો ફરક પડે જ છે. તું તો સાવ કેવો છો? લોકો તારા જવાનો જશન મનાવે છે! ખાણી – પીણી સાથે સંગીતની રેલમછેલમાં તરબોળ થઈને તારા બદલાવવાની અણીની ઘડીએ ઊંધી ગણતરી માંડીને સહુ તને વિદાય આપે છે. તને ક્યારેય દુઃખ થાય, ખરું? બોલને યાર, આટલો મહાન હશે કોઈ બીજો તારા સિવાય?

તારામાં વણાયેલી તારીખો અને સમયની ક્ષણો પર લોકો પોતાનું જીવન આયોજીત કરે છે. તું તારું મહત્વ ઓછું ન આંકતો. ગમે તે દેશ પ્રદેશનો હોય, તારું સ્થાન તો મોખરે જ!

નિશાળનાં પાટિયાંનાં પહેલા ખૂણે તને સ્થાન મળે અને બાળકનાં ગૃહકાર્યને અંતે શિક્ષકની સહી સાથે તારી તારીખ સહ નોંધ લેવાય. દિવસની દિનચર્યા લખવાની ઘણાંને ટેવ હોય છે. એવી રોજનિશિઓમાં તારું અમૂલું મહત્વ હોય છે. મોટાંમાં મોટી સફળ વ્યક્તિઓ, વ્યવસાયિક અને વ્યવહારિક કામગીરીઓ તનેજ અનુસરીને પોતાનું જીવન ગોઠવે છે. અને એક સૌથી મહત્વની મજાની વાત કરું? જીવનનાં અસ્તિત્વનાં પાયા સમો જન્મદિવસ કે લગ્ન, સગપણ જેવી કેટલીય વાર્ષિક વર્ષગાંઠ પણ તને ઉલ્લેખીને ઉજવાય છે. બોલ તને ખબર હતી આ બધી? નહિ જ હોય ને? મારા સિવાય તને કહે પણ કોણ?

તને ખ્યાલ છે, તારા જૂનાંખખ થઈ ગયેલ સરનામાં એટલે કે તારીખિયાંઓનાં બંબૂડાંઓ પસ્તીમાં સાવ નજીવા મૂલે વહેંચાઈ જાય છે. તો ક્યારેક કોઈ સુંદર મુખપૃષ્ટવાળું કેલેન્ડર હોય તો વિદ્યાર્થીઓની ચોપડીઓનું આવરણ બનીને સચવાઈ રહે છે. તારા મોટાં કદનાં સરનામાથી માંડીને ટચૂકડા ખિસસામાં મૂકી રખાય એટલું નાનું સ્વરૂપ પણ બને છે. અરે! મોબાઈલ ફોન અને લેપટોપ – કોમ્પ્યુટરનાં સ્ક્રીન ઉપર તો પહેલી જગ્યા તારા માટે આરક્ષિત રહે છે.

તારા જૂના થવાનાં દિવસો જેમ જેમ નજીક આવે અને અખબારો, સામાયિકો અને ટી.વી સમાચારોમાં તારા કાળક્રમ દરમિયાન બનતી ઘટનાઓનાં લેખાં – જોખાં થાય. સરવૈયું કઢાય કે તું કેટલી હદે લાભકારી રહ્યો અને તારી અવધિ દરમિયાન કેવું નુકસાન નિપજ્યું! અરે, ભગવાન, મને તો એ સમયે દુઃખ લાગવા લાગે કે લોકો તને માણવાને બદલે આંકડાકીય અહેવાલો મૂકે. તારું અવમૂલન કરવાવાળા અમે કોણ? વળી, કોણ આ સમયગાળામાં સફળ રહ્યું, કોને નિષ્ફળતા સાંપડી અને એવા કેટલીય યાદીઓ બને. કરૂણ ઘટનાઓનાં પાનાંઓ ખોલે અને ખુશહાલી ભર્યા પ્રસંગોની પ્રસંશાઓ થાય.

વર્ષાંતે વિશ્વવ્યાપિ સૌ કોઈ નજરો ટાંપીને ઘડિયાળનાં બે કાંટાં મદ્યરાતે એકમેકમાં પરોવાય અને તારા એક રૂપની વિદાય થાય અને નવતરને નવાઝાય. લોકો સહર્ષ વધાવે તારા રૂપકડા નવા અવતારને અને જો રખેને એમનો એ સમય ખરાબ વિતે તો ઠપકોય તને જ આપે. સતત સમયાંતરે તારે નવલરૂપ ધારણ કરીને માનવીય માનસને એક આશ્વાસન પૂરું પાડ્યા કરવાનું કે અમનાં જીવનમાં નવતર સંજોગો આવશે. સારી આશા જગાડે રાખવાનો જાણે કે તે ઠેકો લીધો.

શું આ રિવાજ તને ગમે છે?

શૈશવ અવસ્થા હોય કે શાળા જીવન કે કોલેજનો કાળ; કૌટુંબિક પ્રસંગો હોય કે સામાજીક કે રાજનૈતિક ઘટનાઓ હોય, તારી હજરીમાં જ તો બધા બનાવો બને છે. તું જ તો સાક્ષી ભાવે બધું જ જુએ છે અને પ્રવાહિત પણે પ્રગતિશીલ બની આગળ ધપે છે.

ખરું કહું તો મને તારી આ રીત ગમે છે. તું કેટલો સરળ અને તરલ છો; સહુ નાહક તને જટિલ બનાવે છે એવું મને માંહ્લાંમાં ભાસ્યા કરે છે. તું, પાણી અને રેતી મૂઠીમાં બાંધ્યો ક્યાં બંધાય? અને તને રોકાય પણ શા માટે. તું ભૂતકાળ થઈને સ્મૃતિ સ્વરૂપે અને ભવિષ્યમય શમણાંઓનાં રૂપમાં પંકાય છે. ત્યારે મને તો તને હાલનાં જ તબ્બકે એટલે વર્તમાનમાં જે કોઈ સંજોગોમાં હોય એજ રીતે ગમે છે. અને સૌએ પણ તારો એજ રીતે સ્વીકાર કરવો જોઈએ એવું મને લાગે છે. તું વળતારા જવાબમાં પરબિડિયું મોકલીશ ખરો? તું શું માને છે કહી શકીશ?

ઓહો! તું ક્યાં જબાવતલબ કરવાનો. તું તો ફક્ત એક વર્ષ જ છો. દર વર્ષે નવો અને દર વર્ષે જૂનો થાય એજ છો ને?

ચાલ, પત્ર આટોપવા સાથે તને મારી લખેલ પંક્તિ વંચાવું છું. તારી હંમેશની પરિસ્થિતિ અને મનોવ્યથા આમાં આબેહૂબ કેદ કરવાની મેં કોશિશ કરી છેઃ

31Dec kunjkalrav

એક નવો સુરજ ઉગવાને આતુર;
ને અંતિમ ચાંદની આથમવા મથતી.
એક નવો પ્રભાત પ્રારંભને આતુર;
ને નર્યા શમણાં પાપણમાં સજાવતી.

  • કુંજકલરવ

ચાલ, હવે જા.. હુંય શું તને રોકી બેઠી છું.. તું ક્યાં રોકાવાનો છો..

તને એમ પણ નહીં કહી શકું ફરી મળીયે… તું જાઈશ પણ જ્યારે ભૂતકાળની દીવાલોનાં ઝાળાં ખંરેરવાની ઈચ્છા થશે તો ત્યારે તને પણ કદાચ યાદ કરી જ. તને જાકારો તો નહીં જ આપું પરંતુ તારા આવનાર નવા અવતારને ચોક્કસ ઉમળકા ભેર આવકારીને સ્વાગત કરીશ જ… હેપ્પી ન્યુ યર કહીને.

લિખિતંગઃ સમયની સરવાણી સાથે સતત સધિયારો સાધતી સહેલી.

  • કુંજલ પ્રદીપ છાયા ‘કુંજકલરવ’
    kunjkalrav@gmail.com

jaruriaat shani?

તારીખઃ ૧૮.૧૦.૨૦૧૬ દિવ્યભાસ્કર મધુરિમા પૂર્તિ પાનંઃ ૯ નવલિકાઃ જરૂરીયાત શાની?

http://epaper.divyabhaskar.co.in/detail/603395/10182547390/text/56/10-18-2016/10/map/0/

જરૂરીયાત શાની?

“ચપટીક ધૂળની પણ ખપત રહે ક્યારેક. તું આ વાત ક્યારે સમજીશ, કૃતિ?” માનો આ કાયમનો ધ્રુવ પ્રશ્ન હતો. “મમ્મી, આજે આપણી પાસે બધું જ છે. મને મારી કાબેલિયત પર ભરોસો છે. કોઈની પણ પાસે હાથ લંબાવવાનો વારો આવશે નહીં. તું શા માટે ચિતા કરે છે?” કૃતિ આત્મવિશ્વાસ સાથે ભારી સ્વરે બોલી ગઈ. દીકરીના આવા બેફિકરા શબ્દો પર માને કાયમ રંજ રહ્યા કરે.

પિતાના અવસાન પછી મા-દીકરી, ભાઈભાભીનાં ઓશિયાળા થવાને બદલે સ્વાભિમાનથી જુદા થયાં. સારી નોકરી અને હોદ્દો મેળવી કૃતિ પગભર થઈ. જમાનો જોયેલ આંખોવાળી એ પણ માનો જીવ ખરો ને? દીકરી માટે ઘણાં અરમાન હોય. ન તો એને પરણવામાં રસ કે ન તો કુટુંબીઓ સાથે જીવવામાં. એ તો ફક્ત સ્વમાં રાચતી. સમાજ અને સંસારનાં નિયમો સહિત બધુંજ ઓસરતી જતી હતી. કારકિર્દીમાં કાબેલિયત દાખવવાનાં નશામાં તે ક્યારેક મા સાથે તો ક્યારેક ઓફિસમાં સહકર્મચારીઓ સાથે ઉદ્ધત વર્તન કરી બેસતી. “સ્વાભિમાન સારૂં, અભિમાન નહિ.” એને કોણ સમજાવે? કરે પણ શું? મા સમજાવીને થાકી. બલિયસી કેવલમ ઈશ્વરેછા; મુજબ બધું વિધાતા પર છોડી મૂક્યું માએ. ધાર્યું ધણીનું થાય એ ન્યાયે ધીરજ ધરી. પણ આ શું? આવું બનશે એ તો મા એ પણ નહોતું ઈચ્છ્યું.

***

એક દિવસ ઓફિસ જતી વખતે મા-દીકરી વચ્ચે ઉગ્ર ચર્ચા ઉપજી. “રાધા ફોઈને ત્યાં આજે પ્રસંગ છે. એમના દીકરાની સગાઈ છે. તું વહેલી આવી જજે. આપણે જઈ આવશું.” માએ દીકરીના સ્વભાવથી વાકેફ હોવા છતાં વાત રજુ કરી. “મમ્મી તમને ખબર છે ને? મને આવા નાનામોટા કૌટુંબિક પ્રસંગોમાં બનીઠનીને કૃત્રિમ લાગણી બતાવતા ફરતાં રહેવું સહેજ પણ પસંદ નથી. તમને જવું હોય તો ટેક્સી મંગાવી આપીશ.” પોતાનું લેપટોપ બેગ અને ગાડીની ચાવી હાથમાં લેતાં કૃતિ બોલી. “આવું વલણ રાખીશ તો મારી ઠાઠડી ઉપાડવાય કોઈ નહિ આવે. હું મારે જઈ આવીશ રાધા ફોઈના પ્રસંગમાં…. તું તારે તારા સ્વાર્થી અને ઔપચારિક જીવનમાં જીવ.” અતિશય અકળાયેલા સ્વરે મમ્મી બોલતાં રહ્યાં અને કૃતિ ખૂબ જ ઉતાવળે ગાડી હંકારી ગઈ.

***

કૃતિનાં ગયાને એકાદ કલાકમાં લેન્ડલાઈન ફોન રણક્યો. “કૃતિ શર્માનું ઘર છે?” જી, હા. હું એની મમ્મી.” “તેનો અકસ્માત થયો છે…..” સાંભળતાં જ તેઓ સ્તબ્ધ થઈ ગયાં. હોસ્પિટલની માહિતી લઈને ફોન મૂક્યો. એ ક્ષણે બીજું કંઈ જ ન સૂઝતાં દીકરાવહુને ફોન જોડ્યો. તેમની સાથે તરત જ હોસ્પિટલે પહોંચી ગયાં.

“ઈશ્વરનો ખૂબ ખૂબ પાડ કે તેને વધુ ગંભીર ઈજા થઈ ન હતી. બંને પગે હાડકાંની તડને લીધે શસ્ત્રક્રિયા કરવી પડશે. મહિનો, બે મહિનાનો આરામ.. પછી સાજીનરવી તમારી દીકરી.” હાડકાંનાં નિષ્ણાંત તબીબે કૃતિની માને સાંત્વના આપી.madhurima-jaruriaat-shaani

દસ દિવસે કૃતિ ઘરે આવી. સાથે વીલ ચેર પણ આવી. જાતને મનાવી. “હશે, મહિનો – બે મહિના વધુમાં વધુ; નિભાવી લઈશ.” આરામ, કસરત અને દવાઓ તો ખરી જ પણ સાથે અવારનવાર ભાઈભાભી અને બીજા સગાં સંબંધીઓય મળવા આવતાં જતાં. કૃતિને આ બધું ઓચિંતું ગમવા લાગ્યું. તોય ક્યારેક એનો જૂનો સ્વભાવ છલકાઈ આવતો વર્તનમાં.

પરવશ જીવન; ભલેને થોડા દિવસોનું, તોય તેને કઠતું. મહિનો ક્યાં વીતી ગયો ખબર જ ન પડી. ધીમેધીમે ઘરમાં કુટુંબીઓની આવનજાવન ઓછી થઈ. આખો દિવસ આમ એકજ પરિસ્થિતિમાં બેસીને કૃતિ કંટાળવા લાગી. પુસ્તકો કે તેની લેપટોપની દુનિયા તેને આભાસી લાગવા લાગી. જરાક કોઈ અજાણ્યો અવાજ સાંભળે અને દરવાજે નજર કરી લેતી કે શું કોઈ એને મળવા આવ્યું?

પોતે જ્યારે તેની કારકિર્દીની વ્યસ્તતામાં હશે ત્યારે મમ્મી આખા ફ્લેટમાં એકલી શું કરતી હશે? નાહક હું તેને ઠપકો આપતી કે શું લેન્ડ લાઈન પકડીને બેઠી હોય છે આખો દિવસ, મારા કરતાં તને દીકરો-વહુ વધારે વ્હાલાં…. વગેરે બોલીને મમ્મીને ચીડવ્યા કરતી. પોતિકાં લોકો વગરનું જીવન કેવું વસમું હોય છે એ કૃતિને સમજાવા લાગ્યું. એવામાં કંઈક એવું બન્યું કે એક સાવ નાનકડો પ્રસંગ તેને નખશિખ બદલી ગયો. જે મા કાયમ સમજાવતી તે અનાયાસે કૃતિ સમજી ગઈ.

***

એક રાબેતી સવારે કૃતિ નિત્યક્રમ આટોપી ઓરડાની બહાર નીકળી. આરસનાં મંદિરમાં રાખેલ દેવનાં દર્શન કર્યાં. રસોડાની બારીએ સરસ ઉનો તડકો આંખે વળગ્યો. સુષુપ્ત ચેતા જાગશે એમ વિચારી આયાને વીલ ચેર એ તેજ પટ્ટ પાસે મૂકવા કહ્યું. ઘડીભર હૂંફ મળી. બારી બહારની ચહલપહલ નિહાળી.

ત્યાં  દરવાજે ચીંથરેહાલ નાનકડી છોકરી ઊભી. “બેન કોઈ જૂનાં ચપ્પલ હોય તો આપોને. પગ બળે છે.” અપાર વિસ્મય સાથે કૃતિએ એ છોકરીને અંદર બોલાવી. તે છોકરી જમીન પર જ સામે સંકોચથી બેઠી. આયાને તેને ઠંડું પાણી આપવા કહ્યું. તેની સાથે વાતો કરવા લાગી. સોળેક વર્ષની એ કિશોરી હતી. પોતાના નાનાં ભાંડેરાં અને કુટુંબનું પેટ રળવા તે મજૂરી કરતી હતી. “તું ક્યાં રહે છે?” જવાબમાં પેલી છોકરીએ જીવનકથાની પોથી ખોલી. તેનાં રહેવાસની અને માબાપની ગરીબાઈની વાતો સાંભળી કૃતિની આંખે ઝળઝળિંયા આવી ગયાં. નજીકનાં ચોગાનમાં કોઈ મોટું મકાન ચણાતું હતું જ્યાં એ ઈંટ, રેતી, માટીનાં ઘમેલાં ઉંચકીને ઠલવવાની મજૂરી કરતી હતી.

“આવી અભણ અને અબૂધ પણ પરિવારની પરવાહ કરે છે ને હું?” પળવારમાં કાયાપલટ. કૃતિ વધુ પૂછે ત્યાં તો એ ઊભડક પગે બેઠેલી છોકરી બોલી, “બેન ચંપલાં સાટું બેઠી. ઝટ જાઉં મારે, નૈ તો પેલી સાઈટનો શેઠ બરકશે.”

થોડીવાર પહેલાં જે ઉષ્મા ભર્યો તડકો કૃતિને રોચક લાગતો હતો એ જગ્યા એ વધુ સમય બેસી રહીને તે પરસેવે ભીંજાવા લાગી હોય એવું અનુભવ્યું. તેનું વિચારમંથન અટક્યું અને તરત કૃતિએ આયાને કહ્યું, “આ છોકરીને મારા જૂતાનું કબાટ બતાવ. એને જે જોડી પસંદ પડે આપી દે.” પેલી મજૂરણ છોકરી તો અવાચક બનીને અત્યાધુનિક જૂતાનો સંગ્રહ જોવા લાગી. તેણે તો એક સાદી સ્લીપરની જોડી લઈ લીધી. “બહેન તમારો આભાર.” કહી ચાલવા માંડી. “અરે, ઊભી રહે. આ સાવ સાદી ચંપ્પલ જ કેમ લીધી તે?” એવું પૂછ્યા વગર કૃતિથી ન રહેવાયું. “બહેન મજૂરી કરતાં પડી નો જાઉં? જો આવડી ઊંચી એડીના જૂતાં પહેરું તો?” તેણે સરળ છતાં રમૂજ છટામાં જવાબ આપ્યો અને બંને હસી પડ્યાં. “બીજું કોઈ કામ હોય ત્યારે આવતી રે’જે સંકોચ વગર, હોં ને?” એમ કહી કૃતિએ તેને વળાવી.

***

“હાશ્શ્…. હવે કરસત અને વીલ ચેરથી છુટ્ટી મળી.” એવું કહી કૃતિ મમ્મીને ભેટી પડી. અઢી મહિના પછી અંતિમ તબ્બકાની તપાસ કરાવા હોસ્પિટલથી વળતે જાતે જ કૃતિ ગાડી હાકલતી મમ્મી સાથે જઈ આવી. ગાડી પોતાના ફ્લેટ તરફ વાળવાને બદલે ભાઈના ઘર તરફ હંકારતાં જોઈ મમ્મી બોલી; “બેટા ભાન ભૂલી શું? આ તો.. ભાઈનું….” “મમ્મી મેં ભાઈભાભીને સવારે જ ફોન કરી દીધો છે કે આજે હોસ્પિટલથી વળતે હું ને મમ્મી ઘરે આવશું. રાધા ફોઈનું કુંટુંબ પણ આવશે જમવા. કેમ કે મારા અકસ્માતને દિવસે જ તો તેમના દીકરાની સગાઈ હતી, ને? હું ક્યાં મળી છું? નવી ભાભી કે ભાઈને? તો આજે બધા આપણા ઘરે, પપ્પાના ઘરે, સાથે જમશું.” આટલું બોલી ત્યાં ઘર આવી ગયું. કૃતિનાં મમ્મીએ નવી જ કૃતિને જન્મ આપ્યો હોય એવું અનુભવતે પોતાના પતિ સાથે વિતાવેલ જીવન સ્મૃતિસંગ્રહ સમાં ઘરમાં પ્રવેશ્યાં.

કુંજલ પ્રદીપ છાયા ‘કુંજકલરવ’
kunjkalrav@gmail.com

સાભારઃ  દિવ્યભાસ્કર મધુરીમા;  સ્ત્રીઆર્થ ટીમ

kathakadi

કથાકડી, એક સામાન્ય ફેસબુક પોસ્ટને બ્લોગપોસ્ટ દ્વારા ત્યારબાદ ઈબુક દ્વારા અને લિમ્કા વર્લ્ડ રેકોર્ડ જેવા વૈશ્વિક સ્તરે નોંધનીય પ્રમાણપત્ર સાથે સૌને નવાઝયા એવા સર્વગ્રાહી સામૂહીક સફળતા બક્ષતો સાહિત્યિક અને સર્જનાત્મક; સકારાત્મક તથા બહોળા સહકાર થકી કરાયેલ નવલ વાર્તા પ્રયોગ. #કુંજકલરવ
kk5

૦૮.૦૧.૨૦૧૫ના ‘રોજ હું એક વાર્તાનો ફકરો લખી મૂકું છું શું આપને આ વાર્તાને આગળ વધારવા જેવી લાગે તો એ પછીની કડી તમે લખી શકો એવો વાર્તા પ્રયોગ કરવાનું નક્કી કર્યું છે.’ એવી વાત નીવા રાજકુમાર નામક ફેસબુક પ્રોફાઈલમાં વાંચી. જે પોસ્ટની નીચે એક બ્લોગ લિંક હતી. જેને ક્લિક કરીને વાર્તાનો પ્રારંભિક હિસ્સો વાંચ્યો. વાર્તા નાયિકાની મનોવ્યથા અને નાયકની લાક્ષણીકતા આકર્ષક લાગી. આગળ વાંચવાની આતૂરતા વધતી ગઈ. હજુ તો સાતમો હપ્તો શરુ થયો એ સમયે મારું વ્યક્તિગત ફેસબુક પ્રોફાઈલમાં વણજોઈતી મુશ્કેલી ઉભી થઈ અને એ પ્રોફાઈલ બંધ થઈ. એ સમય દરમિયાન નીવા બહેનને કહી રાખ્યું હતું કે ‘તમને યોગ્ય લાગે ત્યારે મને યાદ કરજો. મારી જગ્યા રાખજો હું લખીશ.’

હું ફેસબુકવિહોણી થઈ, છતાંય બ્લોગ પર કડી વાંચતી રહી, મારું પ્રોફાઈલ ડોઢેક મહીનો વિત્યો પછી શરુ થયું અને ત્યારે ૧૯મી કડી વડીલ મિત્ર વત્સલ ઠક્કરની ચાલતી હતી. વાર્તા એ સજ્જડ વેગ પકડ્યો હતો. એ સમયે હું એમાં કઈ રીતે જોડાઉં? મારાથી વાર્તાનું સ્તર જળવાશે? મારા પછી આગળ લખનારાને મુશ્કેલી ન પડે એનું પણ ધ્યાન રાખવું પડશે ને? વગેરે વિચારતી ફરી નીવાબહેનને મેસેજ કર્યો.

“તમે ૨૭મી કડી લખજો. તૈયાર રહેજો..” ટૂંકા પ્રત્યુત્તર સાથે વાત થઈ. અચાનક “તમને ૨૬મી કડી લખવાની છે.” એવો સંદેશ આવ્યો. હું એક બાજુ ખૂબ રાજી થઈ કે એક સરસ પ્રોજેક્ટ સાથે જોડાઉં છું. બીજી તરફ પરિવારમાં મજાની હિલચાલ ચાલતી હતી. ભાઈની સગાઈનાં પાકેપાયે ચર્ચાઓ ચાલતી હતી. મંગળ, ગુરુ અને શુક્ર અઢી દિવસ આમ જ વિત્યા આઠ દસ ફકરાનો હપ્તો મોકલ્યો. એ સમયે વ્હોટસેપ ગૃપમાં પણ એડ કરાઈ અને ફેસબુકમાં પણ… વ્હોટસેપમાં પાર્ટી ચાલતી હોય કેમ કે જેમનું લખાઈ ગયું હોય એવો રીલેક્ષ હોય અને જે વેઈટિંગમાં હોય એમને પણ ફકત આનંદ જ હોય. જ્યારે ફેસબુક ગૃપનું વાતાવરણ સાવ ઊંધું! એક વર્કશોપ જેવું. એક ફેક્ટ્રરીમાંથી વાર્તાનું ઉત્પાદન થતું હોય એવી ધમાલ!
kk4

જોડણીનું ધ્યાન રાખજો. પાત્રોનું વર્ણન જોજો. પ્રસંગોમાં ચૂક ન થાય એનું ધ્યાન રાખવું. જોજો ક્યાંય જોલ ન દેખાય! પોઈન્ટસ ટૂ પોઈન્ટસ જ લખજો વધારાનું નહી… અધ્ધ… શીખામણો અને અનેક શીક્ષકો…!

વાર્તાનાં હાર્દને તો પહોંચી પણ એ જ હપ્તાને સ્પર્શતા વાર લાગી, એક માનસીકતા મુજબ એને અનુરુપ થવું જ પડે એ વાત માંડ ગડ બેઠી. અંતે હારી જઈને મારાથી નહીં થાય કોઈ બીજાને આપી દ્યો. એવું કહેવાની ઈચ્છા થઈ આવી એ સમયે આખી ટીમ એકઠ્ઠી થઈ. રીઝવાન ભાઈ, અજય ભાઈ, અશ્વિનભાઈ અને વત્સલ ભાઈ… વહારે આવ્યા અને જાહ્નવી ફોઈ અને નીવાબેનનો સાથ મળ્યો. પોઈન્ટસ નક્કી થયા અને રાતો રાત લખવા બેઠી. અડધા દિવસમાં એપ્રુવ પણ થઈ. ૨૧.૦૨.૨૦૧૫ બીજે દિવસે શનીવારે બપોરે બરાબર બાર વાગ્યે મારી કડી બ્લોગ પર મુકાઈ અને બીજી તરફ ભાઈની સગાઈનાં સમાચારનો ફોન આવ્યો. જાણે એક હાથમાં બે લાડુ!

કથાકડી ૨૬ની લિંકઃ please click link to read story: https://nivarozinrajkumar.wordpress.com/2015/02/21/કથા-કડી-૨૬/

એ કડીની પ્રસ્તાવનાઃ
‘ક’ મારા નામનો પહેલો અક્ષર મને પહેલાં જ શીખવા મળ્યો. ભણતરનો સમય નીકળી ગયા પછી ભાષા પ્રત્યેની જાગૃતી અને માન વધી ગયું. કહેવાય છે ને? કે બાર ગાઉ ચાલીયે ત્યાં ભાષા બદલાય. બોલવાની લઢણમાં ફરક હોય પણ શુધ્ધ ભાષા એને સ્થાને અચળ છે. માતૃભાષા દિવસે જ મારી કડી પોસ્ટ થઈ છે એમાં આનંદ બેવડઈ ગયો! ફેસબુકની સફરે મને ઘણું આપ્યું છે. આ કથા કડીનાં સુત્રધાર Nivarozinબેન પણ એમાં જ મળ્યાં. ૨૦૧૨માં મારા ફિમેઈલ ગૃપની શરુઆતમાં જ “ખાતી નથી પીતી નથી.” ઢીંગલી ગીત મૂક્યું હતું. એ વડીલ સખીનો લાડ યાદ રહી ગયેલો.

બ્લોગ વિશે પણ ઘણી વખત માહિતી અને ચર્ચા કરતી એમની પાસે. પહેલા જ દિવસથી કડીની લિંક સાથે ટેગ કરી. ‘પછી નિરાંતે વાચું.’ મેસેજ કરી દીધો’તો મેં. રોજ રાતે વાંચી લેતી. રસ પણ પડવા લાગ્યો. દીદીના એક જ વખતનાં મેસેજ પછી મેં કહી દીધું કે, ‘મારી જગ્યા રાખજો.’ સાતમો હપ્તો આવે ત્યાં સુધીમાં ઓન્લાઈન જીવનમાં ભૂકંપ આવ્યો હોય એમ મારું જૂનું ફેસબુક પ્રોફાઈલ બંધ થઈ ગયું. નવું આઈ.ડી બનાવીને મેસેજ કર્યો દીદીને. “તમારો વારો આવશે એટલે ગૃપમાં એડ કરીશ.” એવું દીદીનાં જવાબથી ખુશ થઈ. ત્યારે ૧૯-૨૦ કડી સુધી સફર પહોચી ગઈ હતી. વાર્તાએ મજબૂતી પકડી. બહારથી ખો-ખોની રમત જેવી સરળ લાગતી કથા કડી. વાર્તા શિબિર કે વર્કશોપ સમું ગૃપમાં દાખલ થયા બાત મુદ્દાઓ; ચર્ચાઓ જોઈ પરસેવો છૂટી જાય. એકલવાયા ભાવજગત અને વિચારોનાં વેગે તો ઘણું લખાઈ જાય; આમ સહિયારા પ્રયાસમાં સૌનો સધિયારો લેતે લખવાનો અનુભવ રોલરકોસ્ટર રાઈડ જેવો રહ્યો! નિબંધ ન લાગવો જોઈએ, વર્ણનમાં અતિશયોક્તી ન હોય, પાત્રોને વાચાળ/ બોલકાં રાખો.. એક એક ફકરા સાથે કેટલું બધું!! ક્ષતિમાંથી જ શીખવા મળે છે; શીખનારનું જીવન હંમેશા વહેતું રહે છે સ્થગિત થતું નથી. મહત્વની અને નિર્ણાયત્મક તબ્બ્કે કડી લખવા સતત મારા માટે ઉજાગરો કર્યો અને જાગ્રતપણે કડીને ન્યાય આપવા પ્રોત્સાહિત કરી (સૌએ)માં ૨૬ નામ સમાવું છું. બાલિશ સવાલોનાં પરિપકવ જવાબો આપતી આખી કથા કડી ટીમનો આભાર સાથે હવે પછીનાં લેખકને ‘ખો’ આપુ છું.

— કુંજલ પ્રદિપ છાયા

Link on Pratilipi:  http://www.pratilipi.com/kunjal-pradip-chhaya-little-angel-1/kath-kadi-bhag-26

ક્ષણીક આવેલ એક વિચારને મોટા ફલક સુધી પહોંચાડનાર એવા નીવાબેનને અઢળક ધન્યવાદ. એમણે હકીકતે દિવસ રાત એક કરીને કામ કેમ થાય એ સાબિત કર્યું છે. એક લિડર અનેક લિડરને તક આપે એ રીતે એમણે મૂળ કથા કડી સિવાય વિવિધ બીજા પણ વિભાગ શરુ કર્યા. કચ્છી કથાકડીની જવાબદારી પણ મને આપી કે જે સાવ નાવિન્ય સભર પધ્ધતિ રહી. એક કડી એક્થી વધુ લેખકો લખે છે. ભાષાંન્તર અને ભાષાશુધ્ધિ અને વાર્તા ટાઈપિંગ માટે સૌનો સહકાર રહે છે દરેક કડી પાછળ!

kk6

૫૦ કડી ઉપરાંત કડી લખાઈ રહી છે સાથે વિવિધ પ્રાદેશીક ભાષા અંગ્રેજી હિન્દી સંસ્કૃત અને માત્ર સ્ત્રીઓ દ્વારા અને ફક્ત પુરુષો દ્વારા તથા બીજી અનેક પ્રયોગાત્મક કથાકડી મુખ્ય વાર્તાની સમાંતર જ લખાઈ રહી છે. વમળ વાર્તા મારી વ્યક્તિગત રીતે પ્રિય છે. એ મેં હનુમાન જયંતિનાં દિવસે પૂજ્ય મોરારી બાપુને સાંભળતે લખી હતી. બીજી બધી જ વાર્તાઓનું બંધારણ ખૂબ જ સશક્ત છે. ત્યારે એમ થાય કે દરેકનો હિસ્સો બનું. હરકોઈ પોતાના અંદાઝમાં લખે અને એ પછી એ અલાયદું ન રહી સામૂહિક થઈ જાય એ કોઈ નાનીસુની વાત નથી જ!

૧૫.૧૧.૨૦૧૫નાં વડોદરામાં મળેલ સ્નેહમિલન પણ મેં તો એ પણ ઓન્લાઈન માણ્યું. જીવંત પ્રસારણ જોયું હોય એમ એકેક તસ્વીરી ઝલક તરોતાજા લાગતી હતી. સાવ એકબીજાને અજાણ્યાં હોય એવા સામાજિક પ્રાણી કહેવાતા માનવ સમૂદાયને એક કર્યા છે કથાકડીએ.

હું તો નીવાબહેનને જાહ્નવી ફઈનાં બહેનપણી તરીકે ઓળખતી થઈ હતી. ફિલેમલ્સ ગૃપ ૨૦૧૨માં શરુ કર્યું ત્યારે પ્રથમ પોસ્ટમાં જ ‘ઢીંગલી’ ગીત મૂકીને એમણે લાડ કર્યો હતો. એ લાડકોડ એક ઋણાંનુબંધ બનીને ઠર્યો! અજયભાઈ, અશ્વિનભાઈ, રિઝવાન, ડો. કારીયા, વત્સલ, જેવા વડિલ મિત્રો પાસેથી ઘણું શીખવા મળ્યું. અને વડિલઓ સખીઓનો તો અમેય પહેલાંજ ઘરોબો હતો જ, જે વધ્યો. જીગર, ત્રિભુવન, નિમિષ, કંદર્પ કે એંન્જલ જેવાં સમોવડીયા મિત્રો સાથે મૌજ વધે છે. કેટલાંના નામ લખું? ના કોઈને ટેગ જ નહીં કરું કેમ કે સૌ કોઈ મનથી નજીક છે એ સૌ વાંચશે જ.

કથાકડીનો સાથ એ વખતે મળ્યો જ્યારે લખવૈયા હોવાના આત્મવિશ્વાસની શોધમાં હતી. જાણે કે રુકી રુકી સી જિંદગી ઝટ સે ચલ પડી…! એ પછી સતત શબ્દોને રવ આપવામાં પાછી પાની નથી કરી. એ ક્યારે ભૂલાશે નહીં.

kk7કથાકડીની શૃંખલા ખૂબ જ માવજત પૂર્વક એનો આરંભ થયો હતો. એક ક્લાસિક વાર્તાનું સ્વરુપનાં લક્ષણ એનાં આહ્વાનમાં જ હતાં અને એવું ચોક્કસથી ઈચ્છ્નીય છે કે એનો આગાઝ જેટલો સશક્ત છે તો અંત પણ એટલો જ રસપ્રચૂર અને જકડી રાખે એવો પ્રચંડ રહેશે… શુભેચ્છાઓ.. સૌ આગળ ધપાવનારાઓને..

એક કડી લખ્યા બાદ બીજા લેખકને આગળ લખવાનો ‘ખો’ આપવો જાણે કે વાર્તાની અંતાક્ષરી! તદ્દન નવતર વાર્તા પ્રયોગનાં પ્રથમ સોપાન સમા કથાકડીને એક વર્ષ પૂર્ણ થયું છે. કેટલુંય કહ્યું અને સૌની પોસ્ટ વાંચી છે ત્યારે મન કથાકડી મય બની ગયું છે… ખાટા, તીખા, ખારા, તૂરા, કડવા, મીઠા બધાજ અનુભવોની સરવાણી સૌએ એકસાથે મળીને માણી..!!

અડગ આગેવાન નીવાબેન સહિત સૌ ખમતીધર લેખકોને અત્રેથી સલામ..

Kathakadi https://nivarozinrajkumar.wordpress.com/…/%E0%AA%95%E0%AA%…/
great experience to learn how to write with the group, by the group & for the group.
Heartily thnx to Nivarozin didi.. brilliant effort to conduct 50+ totally unexperienced writers to wrote such Morden style of novel!
Three cheers to Team..
નવો ચિલો પૂરવાર થયા એવી પ્રવૃતિનો એક નાનો એવો હિસ્સો હોવાનો ગર્વ છે. કથાકડી સતત ચાલતો અવિરત વાર્તા ઉત્સવ છે. એક આગાઝ છે.. એક નવતર અવસર નહીં કે… ક્ષણ્ભંગૂર પ્રાસંગિક પ્રવૃત્તિ… ||ઇતિ સિધ્ધમ||


#કુંજકલરવ ૦૮.૦૧.૨૦૧૬

Strine thavu game, Maa !

સ્ત્રીને થવું ગમે, મા!

“મેરે ઘર આઈ એક નન્હી પરી.” “ખાતી નથી, પીતી નથી; ઢીંગલી મારી બોલતી નથી!” “તમે મારા દેવનાં દીધેલ છો..” એવાં કેટલાંય હાલરડાં, બાળગીતો કે જોડકડાં માતા પોતાનાં બાળકોને જમાડતે, રમાડતે કે સુવરાવતી વખતે ગાતી હોય છે. કોઈપણ સ્ત્રીને પૂછશો કે, ‘તમને મળેલ આટઆટલા સંબંધોની સરવાણીમાંથી કયો સંબંધ સૌથી વધુ પ્રિય છે?’ તો એ પોતાના વહાલસોયા બાળક તરફ તર્જની ચિંધશે! દુનિયાનાં ગમેતે દેશની નારી હોય પણ એણે પોતાનાં નાનપણમાં ઢીંગલી સાથે સમય વિતાવ્યો જ હશે. એ શું દર્શાવે છે? દિકરી પોતાનાં બાળપણથી જ મમતાની લાગણી અનુભવતી હોય છે. ઢીંગલીને એજ રીતે તે નવરાવે, જમાડે કે તૈયાર કરતી હોય જે રીતે એની મા તેને..! આ બધુંજ સહજપણે તે નિરીક્ષણ કરતી હોય સાથેસાથે મમત્વનાં પાઠ સ્વાભાવિક રીતેજ શીખી જતી હોય છે. રમતવાતમાં જ સ્ત્રી સહજ અસ્તીત્વ તે અપનાવી લે છે.

રજધર્મ શરુ થતાં નાનકડી દિકરી કિશોરાવસ્થામાં પ્રવેશે છે, જીવનનાં ગૂઢ રહસ્યોથી એ માહિતગાર થાય છે. ધીમેધીમે કુદરતે બક્ષેલ શ્રેષ્ઠ વરદાનને સંપૂર્ણતઃ સ્વીકારતી થાય છે. ઉંમરલાયક થતાં સુખદ વિવાહિત જીવનના કોડ સેવતી એ સંતાન પ્રાપ્તિની ઝંખના કરે છે. પરણ્યા પછી પોતાની જાતને ત્યાં સુધી સંપૂર્ણ નથી માનતી જ્યાં સુધી તેનાં ખોળાને ખૂંદનાર ન આવે! જો રખેને કુદરતનું કરવું એ સુખદ અવસર ન સાંપડે તો સાસરિયા અને સમાજ ફક્ત એ સ્ત્રીને જ દોષિત માને છે. જાણે પુરુષની કોઈ જવાબદારી કે ક્ષતિ હોય જ નહીં. પુરુષપ્રધાન જનસમુદાયમાં આવું અનંતકાળથી બનતું આવ્યું છે. એથી ઉલટું, સ્ત્રી પોતાની એ ઉણપને લીધે લઘુતાગ્રંથી કે હિનભાવમાં ઝૂરવા લાગે છે! જનની થવાની જંજાળ ઘણીય આધૂનિક માનૂનિઓને નથી ગમતી હોતી; જે અપવાદ છે!

વાત્સલ્યની ચરમસીમા ઓળંગીને શરીરના હરેક કોષમાં પ્રચંડ વેદના સહન કરીને વનિતા માતા બને છે. જેમ ધરાને કૂપણો ફૂટ્યા બાદ પૃથ્વીમાતા લીલુડી ચૂંદડી ઓઢી પુલકિત થાય છે; એમ સ્ત્રીની છાતીએ ધાવણનાં ધોધ વહે છે. નારીજાતી પર ઈશ્વરનાં અસીમ આશિર્વાદ છે જે તેને સંતતિ જન્મની શક્તિ અર્પી છે. સ્ત્રીમાં રહેલ માતૃત્વની સુખાકારીની અનુભૂતિને કોટી વંદન..

-Kunjal Pradip Chhaya. Bhuj.
સાભાર કચ્છમિત્ર જેડલ પૂર્તિ પાનં.૮
૦૯.૦૬.૨૦૧૫
જેડલ ગાથા ગૃહિણી

Abhiyaan – Mother’s Day special

abhiyaan page 30આ લિંક પર ક્લિક કરી આપ મારો લેખ અભિયાન સામાયિકની ઈ મેગેઝિનમાં વાંચી શકશો.. http://www.abhiyaanmagazine.com/…/2012-06-12-07-0…/book/843…

એક સરસ મજાનો સુખદ અનુભવ આપ સૌ સાથે શેર કરું છું..

અભિયાન સમાયિક મારા પપ્પાનું માનિતું.. ઘણીવાર એમ થાયabhiyan adv કે એક આખું અઠવાડિયું વંચાયા વિના જ છાપાઓ અને બીજા સામાયિકોની થપ્પી સાથે પડ્યું હોય.. તો કયારેક બધાં સામાયિક અને છાપાઓની પૂર્તિઓ અલપઝલપ જોઈ લેવાતી હોય એવું પણ બને!
ગયા બે અઠવાડિયા પહેલાં સૌથી છેલ્લે વાંચનારી હું ઓચિંતી સૌથી પહેલે હાથમાં લીધું.. અને પાનાં ફેરવતાં એક લાલ રંગનાં પાનાં વાળી આકર્ષક લાગતી જાહેરાત પર નજર ગઈ..!
ચૂપચાપ નજર ફેરવી ને ઝડપથી વાંચી લીધું. કૌટૂંબિક પ્રસંગને લીધે જરાતરા વ્યસ્ત રહી.. મનમાં તો એ જ લાલ રંગનું પાનું ફર્યા કર્તું હતું.
મમ્મી ઘણી વખત કહેતી, મા વિશે ક્યારેય ન લખતી.. કેમ કે મા ને ઋણ લખાણો લખીને નહીં પણ લાગણીને સાબીત કરીને બતાવવનું હોય! મા ફરજ બજાવે જ છે.. એને ગાઈ વગાડવાની ન હોય!
મમ્મી ના આ મક્કમ વિચારો હું જાણતી હતી.. એટલે એમ થતું લખું ન લખું? કેવું લાગે પોતાના વિશે લખવુ? મા વિશે લખવુ?  છેલ્લા અઠઅાડિયે આજ જાહેરાત ફરી વાંચી.. ૨૮ તારીખ રાતે ૮ વાગે! જમીને ૯ઃ૪૫ લખવા બેઠી.. મમ્મી પપ્પાને એમ કે હું કશુંક બીજું લખતી હોઈશ.. રાતે ૧૧ઃ૧૫ લખીને કહ્યું કે એક લેખ વંચાવુ? હમણાં જ લખ્યો છે..!
એ હું વાંચી ગઈ.. અંતે હું જ રડી પડી વાંચતે વાંચતે.. ! મોકલું? પૂછવાની હિંમત જ ક્યાં હતી.. મમ્મી પપ્પા ક્યારેય સરસ લખ્યું છે એવું કહે જ નહીં અને હું કેવું છે એવું પૂછતી જ નથી.. ભૂલચૂક અચૂક કહે છે!.. મોડેકથી ૧૧ઃ૨૫ આસપાસ મોકલી દીધો.. અને હરી શરણમ.. સૂઈ ગઈ..

parcel abhiyaan ગુરુવાર, ૭ ૨૦૧૫ સાંજે હું મારા ક્લાસમાં હતી ત્યારે અજાણ્યાં નંબરથી ફોન આવ્યો.. જનરલી હું ટ્યુશન કરાવતી હોઉં ત્યારે ફોન સાઈલેન્ટ પર જ રાખું છું પણ એ દિવસે કઈંક કારણસર ફોન ઓન હતો.. ફોન પત્યા પછી ક્લાસમાં જ હું ઢીલી થઈ ગઈ.. “મમ્મી.. અભિયાન વાળો લેખ સિલેક્ટ થયો છે.. !”

abhiyan letterમમ્મી પણ ખુબ જ ખુશ થઈને ટ્યુશનનાં બાળકોને કહ્યું, “ક્લેપ… દીદીનો લેખ આવશે મેગેઝિનમાં..!” એ બાળકો વધું કઈ સમ્જ્યા નહીં.. પછી તો ફોન કર્યો.. પપ્પા અને કાકા અને ભાઈને.. લિંક શોધી, ખોલીને વાંચ્યો અને ક્લાસમાં જ વંચાવ્યો..

આ અઠવાડિયાથી મધર્સ ડેની બીજી પણ એક ઈવેન્ટ કરી છે એ આ પછીના દિવસોમાં કહીશ…

કાલ સવારે.. અભિયાનની કોપી સાથે ગુજતના મહિલા પત્રકાર અને હવે એડિટર એવા જ્યોતિ ઉનડકટની સહી વાળો પત્ર સાથે એક કોપી ખાખી પરબિડિયા આવ્યું જે શેર લોહિ લડાવી ગયું..!

કોઈ પણ લખાણને પ્રગટ કરતાં પહેલાં એડિટ થયું જ હોય.. કેમ કે પ્રસંગો પાત સાર કાઢીને જ છાપવાનું હોય.. પણ આ કુંજકલરવ તો મારું ઘરનું.. એટલે અહીં અન્કટ.. અનએડિટેડ.. લેખ મુકું છું..

મધર્સ ડેની ઉજવળી અભિયાન સંગ….

“મેરે ઘર આઈ એક નન્હી પરી..” જન્મ પછી મમ્મી ગાતી. એમને ક્યાં ખબર હતી કે એમની લાડકવાઈ આજીવન ‘લિટલ એંજલ’ રહેશે! ‘Osteogenesis Imperfecta’ જેને સરળ ભાષામાં બરડ હાડકાની આનુષાંગિક ત્રુટિ કહી શકાય. સષ્ઠીપૂર્તિની ઉંમરની મમ્મી ત્રણ દાયકા વટાવવાને આરે હોય છતાંય માત્ર અઢીફૂટની દિકરીને ત્રણ વાસાના બાળકની જેમ સાચવે છે! સંઘર્ષનો એક તબ્બકો વીતી ગયો છે જ્યારે ખોળામાં લઈને સામાન્ય બાળકની જેમ રમાડવું, ધવરાવવું કે ઉંચકવું પણ મુશ્કેલ હતું. જનમતાવેંત ફક્ત કોમળ મુખારવિંદ દેખાય અને નાનકડું શરીર પ્લાસ્ટરમાં! સતત તબિબિ સારવાર, સાતથી આઠ ઓર્થોપેડિક ઓપરેશનસ! દવા+દુવા કોઈજ પ્રયત્નોમાં કચાશ નથી. ફકત માવજત કરવી રહી એ વાસ્તવિક્તા સ્વીકારી મારી સુખાકારી એકાકી અભિયાન બની રહ્યું છે. શારીરિક પીડા મને થતી હોય ત્યારે એની અનુભૂતિ સહ અડીખમ ઉભેલાં મમ્મીપપ્પા સંયમથી પડખે રહ્યા હોય!

મારા જન્મ પછી અહર્નિશ દુઃસાધ્યતા સભર જીવનશૈલીમાં ઈશ્વ્રરીય ભેંટ સમો ભાઈ કણ્વ જનમ્યો. આજે એની “ડોલી” ઢીંગલી જેવી પ્રેમાળ પત્ની છે. મમ્મી તો મમ્મી જ છે પણ મારી સાસુ વધારે છે! કહે કે, “હું કાન આમળીને સાચું-ખોટું નહીં સમજાવું તો આગળ જતાં માં સિવાય કોણ સહન કરશે?” ક્યારેક પથારીવશ કંટાળો કે રોષ મા સામેજ વ્યક્ત કરી બેસું પછી થોડીવારે પાણી આપીને પૂછે, “કઈ ખાવું છે?” મા-બાળકનો સંબંધ ગર્ભધાનથી જોડાય અને નાડી કપાય પછી છૂટાં પડે. મમ્મી મારાથી ક્ષણીક પણ અળગી નથી રહી. અમને તો ભૂખ-તરસ પણ સાથેજ લાગે!

વડોદરાની હોસ્ટેલમાં કેનવાસનાં જોડા પહેરેલ માર્ચપાસ્ટ લીડર વર્ષા માંકડ કે પછી રાજકોટમાં ભણતી અને પોસ્ટ ડિપાર્ટમેન્ટમાં નોકરી કરતી એ બધાજ અસ્તિત્વને મૂકી મક્કમ નિર્ણય હેઠળ ભેખ લીધો. એકોએક મોરચે ધૈર્યની પરિક્ષા લેવાતી, શાળામાં બેસાડવાના નિર્ણયથી લઈને બારમાં ધોરણમાં ધરતીકંપનાં સમયે વર્ગની બહાર બેસીને ભણાવી છે. સંગીત, કળાક્ષેત્ર અને સાહિત્યિક પ્રવૃત્તિઓ તરફ ઢળીને વ્હિલચેર સાથે ડિપ્લોમા ફેશન ડિઝાઈન કોલેજ પૂરી કરી આર્ટવર્કશોપ કરાવું છું.

સંયુક્ત કુટુંબનું પહેલું બાળક, માતા-પિતાનું આશાસ્પદ, સ્નેહાળ વલણ મને એટલે કે કુંજલ પ્રદિપ છાયાને સહેજ પણ ઓછું આવવા નથી દીધું. શ્રેષ્ઠતમ અભ્યાસ અને સંસ્કારનું સિંચન સાથે અસામાન્ય સંજોગોમાં હતાશાથી ઝ્ઝૂમીને નહીં; પરંતુ ઉમંગભેર, આત્મવિશ્વાસ અને ખુમારી સાથે દંતકથા સમું જીવન જીવવા મને પ્રેરે છે! સંતાન જીવનનો ધબકાર હોય તો ‘મા’ શરીરમાં પ્રસરતું રક્ત છે! રાત્રે સુવા પહેલાં પ્રાર્થના કરીને ઈશ્વરને કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરી પૂછી બેસું છું, “હું વર્ષા પ્રદિપની દિકરી ન હોત તો?”

– kunjal pradip chhaya

ચીં.. ચીં.. ચીં..

ઉનાળાના શ્રી ગણેશ થઈ ગયા મારે ઘરે. ગઈકાલે જ માટલું ખરીધ્યું. એની સાથે ચકલીઓને પાણી પાવવાનું નાનું કોડિયાં જેવું પહોળાં મોં વાળું સરસ મજાનું પાત્ર પણ લીધું! મારી રોજની બેઠકની સામેની પાળી પર રાખીશ અને જતી-આવતી ચકલીઓની ચહલપહલ નિહાળી શકીશ એવું વિચાર્યું.

“ચક્કી બેન, ચક્કી બેન, 6944__600x450_lp-world-sparrow-day-2013
મારી સાથે રમવા આવશો કે નહીં? આવશો કે નહીં..?
બેસવાને પાટલો, સૂવાને ખાટલો..
આપીશ તમને.. આપીશ તમને..”

આજે સવારે જાગીને મનમાં એ જ ગીત ગણગણયા કરતી હતી. ત્યાં તો અખબાર, ફ઼ેસબુક, વ્હોટસઅપ જોયું ત્યારે ખબર પડી કે આજે તો “વિશ્વ ચકલી બચાવો દિવસ” છે ! બોલો, આટાઅટલા દિ’ ઓછા પડ્યા કે આ દિવસ ઉજવાની જરૂર પડી?!
ખરેખર શું જરૂર ચકલીઓની? નાનું અમથું પક્ષી જ સ્તો છે ! એકવાર તો એમ જ થઈ જાય ને? કે એને બચાવાની તે કોઈ જૂંબેશ લેવાતી હશે? શું સવાર સવારમાં ઘરનાં છજજાં ઉપર કે ટોડલએ કે બારીની કાંગરીએ બેસીને ચીં.. ચીં.. ચી.. કરવા પહોંચી જાય છે. એવી ચકલીઓ શું કામની ભૈ સા’બ! http://en.wikipedia.org/wiki/World_Sparrow_Day આ લિંકમાં મહત્વ ખ્યાલ આવશે જ.

1604640_680742601970378_1149884617_n

આ માર્ચ હમણાં આ પૂરો થાવા આવ્યો. પછી એપ્રીલ અને મેં, ધોમ ધખતો તડકો માથે લેશે. પૃથ્વી પરનું સૌથી સ્વાર્થી અને લોભી પ્રાણી એટલે મનુષ્ય. એ તો એની પોતાની દરેક સુખાકારી સગવડ કરી લેવા સમર્થ થઈ ગયો છે. એ બુધ્ધિશાળી પણ છે પરમાણુથી કરી વિરાટ સંસાધનો બનાવ્યાં છે. કુદરતી નિયમોને તો નેવે મૂકીને દિ’રાત રાચે છે. મોડો સૂઈ વહેલો કામે ભાગે છે! ‘પર્યાવરણ’ ફક્ત વિષય તરીકે બીજાથી ચોથાં ધોરણ સુધીમાં ભણીને ભૂલી ગયો છે! પાંચમાં ધોરણથી વિજ્ઞાન ભણતો અને વિકસાવતો થઈ ગયો છે. વિજ્ઞાનથી વિધાતાને પડકારવાની એક પણ તક ગૂમાવતો નથી. અનેક એવાં ઉપકરણો બનાવતો ગયો અને વ્યાપક પ્રમાણમાં ઉપયોગ પણ કરતો ગયો જે વાતાવરણને પ્રદૂષિત કરતું જતું.

એક સામાન્ય સમીકરણ છે, તમે જે આપશો એ જ તમને મળશે. કુદરતની ગોઠવણને અવગણી પ્રકૃતિની વિરુધ્ધનાં કૃત્યો કરવાં જેવાં કે શોરઘૂલ અને ઘૂંમાડો ફૂંકતાં વાહનો અને કારખાંનાંઓ વધ્યાં. જંગલ ઘટ્યાં, રાંચરચીલું વધ્યું. માણસની વસ્તી વધી એમ પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓનું પ્રમાણ ઘટ્યું. હવે તો જાણે નાકે પાણી આવ્યું છે એમ એક પેટે સરડો પડે એવી બાબતએ પોતાનું અસ્તિત્વ નોંધાવ્યું છે જેનું અંગ્રેજી નામ છે “ગ્લોબલ વોર્મિંગ” વૈશ્વિક તાપમાન અતિશય વધ્યું છે. બર્ફ઼ાછાદિત વિસ્તાર પિગળીને પાણી બને છે અને જ્યાં પાણી નથી ત્યાં તો દુષ્કાળ જ છે! ટૂંકમાં, કુદરતી વ્યવસ્થા ડામાડોળ…. એમાં કેટકેટલી દુર્લભ પશુપક્ષીઓની પ્રજાતીઓ ધ્વંશ થવાની અણીએ છે. બદલાતા સમયમાં જેમ આપણે જાતને સાચવી લઈએ છીએ એમ એ મૂંગા જીવ કેમ પોતાને સાચવે? આપણને તો એ લોકોની ભાષા આવડતી કે સમજાતી નથી પણ જો એવું હોત તો ખ્યાલ આવત કે એલોકો મનુષ્યને ચોક્કસ કોશતાં જ હશે! મહાપૂજાઓ અને હવન, યજ્ઞ ઓછાં કરશું તો ચાલશે પણ આ કુદરતી સુંદર સંપત્તિને જાળવાનું ભગીરથ કરશું તો ૧૦૦% પૂણ્ય મળશે જ !

imagesimages (1)

આ ચકલી તો કેવું નાજૂક, નિર્દોશ ચંચળ, ચપળ પક્ષી..! એને કોઈ કાગડા-કોયલની જેમ ઉપાધી જ નહી રે.. એ તો પોતાની મસ્તીમાં મનફ઼ાવે ત્યાં ઉડાઉડ કરે.. એવું તો સંવેદનશીલ કે જરાક નજીક જઈએ કે અવાજ થાય તો તરત જ.. ફ઼્ર્ફ઼્ર્રર્ર્ર્ર્ર્ર્ર્ર્ર્ર્ર્ર્ર્ર……! અરે મારાથી તો ક્યારે એનો ફ઼ોટો પડ્યો જ નથી !

મોબાઈલ ફ઼ોનનો રાફ઼ડો ફ઼ાટ્યો છે; એવા આ કહેવાતા ટેક્નોલોજી યુગમાં નહિવત દેખા દેતું આ પક્ષી કદાચ બની શકે કે કવીઓની કવિતા કે બાળ જોડકડાંમાં સચવાઈ રહે એનાં કરતાં બળબળતાં તડકાની ઋતુ આવી પહોંચે ત્યારથી જ એને દાના-પાણી આપી સાચવાની ઝૂંબેશ શરુ થઈ જાય એમાં ખોટૂં શું ? હેં ને?

“ચકી લાવી ચોખાનો દાણો, ચકો લાવ્યો મગનો દાણો. બન્ને એ સાથે મળીને બનાવી ‘ખિચડી’!” મને રમાડતા હોય એમ મારા શૈશવકાળમાં કાકા પાસેથી આ વાર્તા કેટલીયવાર કુતૂહલતાથી સાંભળી છે. તો શું કદાચ મારા પાછી જનમ્યાં હશે એવાં અત્યારે ઉગીને સર થતી પેઢી આવી ચકલીઓની વાર્તા સાંભળશે, ખરાં?

ઘરની બહાર કે છજ્જાં પર પાણીનું નાનું માટીનું વાસણ કે ધાનનાં દાણાં રાખવાની ટોપલી આપવા કેટ્લીય સંસ્થાઓ મફ઼ત સેવાઓ કરે છે.. એવી કોઈ સંસ્થાઓ સામી ન મળે તો.. ૧૫-૨૦ રુપિયા ખર્ચીને ખરીદી લઈ રાખજો.. બીજાં પૂછશે ત્યારે કે’જો હા, મને ચકીબેનથી બહુ લગાવ હો.. જો જો કેવો વટ્ટ પડે છે..!!

ચકલી

કલ્બલાટ:-

પાણી તરસ્યું,
ચકલીઓનું ચીં ચીં..
જો જો શમે ના.

-|{£@ કુંજલ ધિ લિટલ એંજલ ૨૦.૩.૧૩

Lovely & Loving Teddy Bears

‘ટેડી’ પ્યારું એ રમકડું, ઘણું શીખવી ગયું;
જુવાનીમાં બાળપણને હાથવગું કરીુ ગયું!
કુંજકલરવ ૧૦.૦૨.૨૦૧૫
.
૨૦૦૧ -૨૦૦૨ દરમિયાન જીંદગીનો એક અલગ તબ્બકો હતો. ૧૨ કોમર્સ પાસ કર્યું. ધરતીકંપ અને નાનપણનાં મિત્રને ગુમાવ્યા પછી રેગ્યુલર કોલેજ કરવાની ઇચ્છા લગભગ નહિવત હતી. ગમે તેવી પરિસ્થિતિમાં મનને ખુશ કરવા અને હંમેશ ખુશમિજાજ રહેવા ટેવાયેલી નાનપણથી જ. ૭/૮ ઓર્થોપેડિક ઓપરેશન કરાવ્યા છે, એ સંઘર્ષની વાત ફરી ક્યારેક, પણ એ સમયમાં પણ ઢિંગલી, ટેડીબેર, બાળ વાર્તાઓની ચોપડીઓ અને મેઘધનુષ જેવી બાળ જોડકડાંની કેસેટો સાંભળી ચોકકસ જીવ પરોવતી. રાજી રહેવા માટે ઠોસ કારણ થોડું જોઇએ?!

ગાંધીધામની એ સમય અને આજની પણ બાળકોની વસ્તુઓ માટેની મેઇન બજારની ફેમસ ‘પટેલ સ્ટોર’માંથી ઉભાઉભ એક સફેદ ટેડી બેર લઇ આપ્યું મમ્મીએ. જીદ કરી જ હતી હો.. આ પહેલાં બાર્બી ની ૩-૪ જાત ઘરમાં રમકડાંના ખોખાંમાં પડી જ હતી.. આ નવું ટેડી મસ્ત હતું. એની નીચે હાથ નાખીને આંગળાં પરોવીયે તો એનાં હાથ પગ હલે..!! જો કે મારી નાની આંગળીઓ બહુ પરોવાય નહીં કેમકે ટેડી જાડું અને વજન વાળું હતું.
.DSC00608-001
કોલેજ કરવી જ નથી તો હવે શું કરવું? કોમ્યુટર કોર્ષ કરવા સમજાવી મને. માની ગઇ. પણ એક શરત. મને શોખ થાય એવું ભણીશ.
એકાદ વર્ષ એવું જ ગયું, કે જાણે હું કશી જ પ્રવૃતિઓ ન કરતી હોઉં. પડોશમાં રહેતાં એક દીદી, હોબી ક્લાસ ચલાવતા હતાં. મમ્મી મને એમનાં ઘરે રોજ મૂકી આવવાનું નક્કી થયું. એ દીદી ને આવડે એ બધું જ મને શીખવું’તું.
સૌથી પહેલું નક્કી થયું “ટેડી બેર” મેકિંગ!!
૨ જાતનાં ટેડિ અને એકાદ વાંદરો અને પોપટ શીખ્યો. ટૂંકમાં ફર ટોયસનું બેઝિક અસેંબલિંગ ખ્યાલ આવી ગ્યો.. પછી શું હતું.. જાતે જ.. બ્લેક એન્ડ વ્હાઇટ પાંડા, કર્ટેઇન મંકી, કિ હોલ્ડર, ટ્વીટી વગેરે અનેક ફર ટોયનાં ફરમાં લઇ બનાવ્યાં. ૩૦સેક જેટલા ફરમાં ગોઠવતા ફાવી ગ્યાં..!
.
એ પછી તો, કેન્ડલ મેકિંગ, ઝરદોશી, ક્ચ્છી, લખનવી અને કશ્મીરી ભરત કામ, ઝૂલા, દોરી, ગ્લાસ અને ફેબરીક પેંટીંગ, ઉનના કસબ વગેરે અનેક હસ્તકલા શીખી. એ બહેન ઘરે જ આવતાં. એ દરમિયાન કોમ્પુટર અને ડાયટેશિયનનો ડિપ્લોમા કોર્ષ ઇગ્નોયુમાંથી કર્યો. છતાય, જમાનાંને ઘડ બેસે એવી પ્રવૃતી કુંજલ ક્યાં કરતી હતી!
.
મને શીખવાડ્યું એ બધું એ દીદીનાં લગ્ન થઇ ગયાં, કદાચ આજે પણ રાજસ્થાન બાજુ હશે. સંર્પકમાં નથી. પણ એમની જ બીજી વિદ્યાર્થીનીઓને મને શીખવાડવાનું કહી ગયાં.
૫૦ રુપિયામાં મહેંદી અને ૨૦ રુપિયામાં મિણબત્તિ શીખવાડતી.. ૧૦૦ રુપિયામાં ૩ જાતનાં
ટેડી..!!
photo0133.
પછી ક્યારેક ફરનું કટિંગ કરતે છિંકો આવતી, એલર્જી થતી લાગતી. ટેડિ બેર સસ્તા થયાં; ફેશન પણ ઘટી અને સરળતાથી ઉપલ્બધ થતાં થયાં. એ પછી ૨૦૦૯ થી ઓછુ કર્યું. ફરનાં પ્રકાર, ભાવ અને રમકડાંનાં શરીરના આકારનાં ફરમાં એ બધાં અંગે ગજબનો ક્રેઝ હતો. “ફિતુર” કહી શકાય, આ ક્રેઝ મને બીજી ઘણી કળાઓ શીખવા પ્રેરણા આપી ગઇ.
.
૨૦૦૩ ફેશન ડિઝાઇન નો ગવર્મેંન્ટ પોલિટેકિનકમાં ડિપ્લોમાં કરવાનું સૂઝયું. ત્યારે હૂનર અને હોબીને અનુરુપ ઘણું શીખ્યું જે ખૂબ કામ આવ્યું. કોલેજ કાળની વાત ફરી ક્યારેક.
૨૦૦૬-૦૭ કોલેજ પછી વિધીવત “લિટલ એંજલ હોમ બૂટિક એન્ડ હોબી ક્લાસીસ” શરુ કરી દીધા.. ૨૫ પ્રકારની કલાકૃતિઓ અને હસ્તકલા શીખવું છું. સાથે પર્સનાલિટી ડેવલોપમેન્ટ અને બેઝીક વોકેશનલ ક્લાસીસ લઉં છું.

બેનર
મનગમતી પ્રૃવતીમાં ભલેને નજીવી કમાણી હોય પણ કેટલીય છોકરીઓ સર્જનાત્મક કળાઓ શીખી, આનંદ કર્યો.. એ બધું મને એક મોટી સિધ્ધિ લાગે છે.. હા, આ બધું શીખવું અને શીખવાડવું ખર્ચાળ છે. સમય, ધગશ અને ખંત માંગી લે છે.

DSC00379ટેડી બેર… ખરીદીને.. પછી એ કઈ રીતે બને? એવા કૂતુહલમાંથી મને મોકળો રસ્તો મળ્યો, જીવનનેકળાત્મક અભિગમ મળ્યો. રમકડાં રમત માટે હોય; રમતમાં જ રમતને પ્રવૃતિ બનાવી લીધી મેં.
કુંજલ ‘ધી’ લિટલ એંજલ -|{©£@ ૧૦.૦૨.૨૦૧૫